فعالیت ها (پژوهشی ، حفاظتی و مرمت ، معرفی و گردشگری ، آموزش ، هنرهای سنتی ) پایگاه میراث فرهنگی الموت

 پژوهش  :

پیشینه پژوهش وبررسی های باستانشناسی دره الموت : پس از سفر مارکوپولو وفریااستارک ومعرفی دره الموت 

درسال 1316 خورشیدی ایوانف دانشمند انگلیسی روسی تبار در الموت بررسی وکاوش کرد پس ازوی درسال 1960 - 1339-1340 پیترویلی ازانگلستان دردژهای الموت بررسی وکاوش کرد دکتر منوچهر ستوده بابررسی دژهای البرز این منطقه راشناسائی ومعرفی کرد بررسی های باستانشناسی گوناگون ازجمله بررسی حسن رضوانی - ثبوتی - رضائی کلج وتازه ترین بررسی توسط پایگاه الموت توسط محمد محمودی وکارشناسان  باستانشناس درمنطقه انجام شده است .

نخستین فصل کاوش علمی دردژحسن صباح به سرپرستی خانم فاطمه کریمی درسال 1378 انجام گردید پس از آن باشروع فعالیت پایگاه این کاوشها به سرپرستی حمیده چوبک مدیر پایگاه ادامه یافت .

مهمترین واصلی ترین اثر دره الموت یعنی دژ حسن صباح به علت یورش هلاکوخان وتصرف آن به کلی ویران شده بود وبه علت ساخت وسازهای دوران بعد و متروک شدن درطی زمان به علت عوامل طبیعی ومداخله ها به صورت تلی ویران بادیوارهای شکسته برروی صخره دیده میشد که هیچگونه اطلاعات ودادهای ازویژگی معماری ودوره های زیستی آن به غیراز افسانه هادردست نبود برای پاسخگوئی به شناسائی آثاراین دژ مهم ومنحصر به فرد ازسال 1380 بافعالیت پایگاه میراث فرهنگی مهمترین فعالیت متمرکزکاوش دراصلی ترین اثر و محوطه دره الموت دردژحسن صباح مرکز تاریخی دره الموت که مرکز فرمانروائی اسماعیلیان نزدیک به دوسده بود, آغاز گردید وبه طور مستمر ومداوم دراین قلعه 6 فصل کاوش – مرمت وحفاظت انجام شده است این کاوشها باسه هدف زیر پیگیری وانجام می شود :
پژوهش و شناسائی معماری دژ : دسترسی ها ورودیها ی اصلی- فضاهای معماری – دوره های تاریخی 2– ویژگی های زیستی وفرهنگی-3-حفاظت ومرمت : بازیابی وبازنمائی ایجاد گذرگاه ها ی مسیر گردشگری

کاوشهای باستانشناسی :

کاوش بر اساس سیستم شبکه بندی Grid پیگردی آثار معماری ، در کارگاههای 10×10 متر بر روی بخش بالایی ( قلعه بالا ) و بخش پائین ( قلعه پائین ) انجام شد . شبکه بندی قلعه را آقای مهندس حسن ضیایی انجام دادند که در اینجا لازم است از همکاری صمیمانه ایشان سپاس گذاری شود .

دژ حسن صباح دراثر یورش مغولان درسده هفتم هجری / 13 میلادی تخریب شده است وتنها بقایای دیوارها وبرجها ی شکسته آن باقی مانده است . درطی 6 سال کاوش ( ازسال 1380- 1385 ) بیش از 4000 متر مربع آن کاوش شده است که در طی این پژوهشها فضاهای معماری مربوط به دوره اسماعیلیه , صفویه وقاجار مشخص شده است ) ومطمئنا بدون این کاوشها وپژوهشها دژحسن صباح تلی ازخاک بود که افسانه ها آنرا توصیف می کرد . کاوش دردژ حسن صباح باهدف شناخت وحفاظت همراه بود ؛ مشکل دسترسی به لایه های اصلی دژحسن صباح که درزیر ساختاردوره های صفوی وقاجار قرار داشته وبدون تخریب آثار دوره های فوقانی امکان دستیابی وشناسائی لایه های زیرین وجود نداشت باتوجه به تعهد حفظ تمام لایه های تاریخی وزیستی قلعه ,روش حفاری ای اتخاذ شد به نام روش استخراج سپری، که در این روش بدون جابجایی و ایجاد مشکل برای نگهداری‌های لایه اول، به عمق نفوذ کرده و در لایه دوم در زیر نگهداری لایه اول نگهداری نصب می‌شود . به همین ترتیب به عمق نفوذ می‌‌شود. صورت گرفت : شامل آوار برداری و حفظ سقف ولایه های بالابود که بدون تخریب لایه های بالائی موفق به دستیابی به لایه های زیرین بود .بود با همکاری بین یک متخصص معدن با عوامل مجموعه حسن صباح را نشان داده شد که چگونه معدنکاری و علم معدن می‌تواند به کمک باستانشناسان آمده و آنها را در شناسایی و حفاری یک اثر تاریخی کمک نماید و در نهایت با کاری که انجام شد. یک فضای کار ایمن برای کارگران و یک طرح مناسب برای نگهداری یک اثر و یک روش استخراج را ارائه گردید .ودرپایگاه میراث فرهنگی الموت بااین تجربه گامی نودرپژوهشهای باستانشناسی آزموده شد . دژ دارای دوبخش قلعه بالا وقلعه پائین است : درشش فصل کاوشهای انجام شده بیش از 4000مترمربع دربخشهای گوناگون دژ کاوش شده است بخش قلعه پائین دارای پلکان ازشیب پائین دامنه جنوبشرقی صخره است که درصخره کنده شده ا ست ودرپائین آن درجبهه جنوبی دارای اطاق نگهبانی با اجاق وپلکان وآبراههاست که درصخره کنده شده است . بخشی از این راه به پله های صخره ای پائین دیوار اصلی قلعه که دارای چهار برج می باشد ارتباط پیدا می کند و شامل 36 پله صخره ای به طول 130س.م و عرض 25 س.م می باشد.مسیر پله ها در سمتی که پرتگاه قرار دارد دارای دیوارهایی بوده است که در طول سالیان فرسایش و تخریب یافته است.مسیر پله ها در بیرونی ترین دیوار دفاعی قلعه قرار دارند که اکنون جز بخش اندکی از آن، باقی نمانده است. تاکنون 30/29 متر درجهت جنوب شرقی – شمالغربی به طرف بالا شناسائی شده بایک پاگرد درجهت شمالی – جنوبی به طول 10/ 24 متر ادامه دارد که درکاوشهای آینده مسیر کامل آن مشخص خواهد شدوشیب پله محدود دردودیواره محافظتی , دروازه بابرجهای دیده بانی واطاقکهای محل زیست وکارگاه است .
بخش قلعه بالا شامل بخش مرکزی،میانی و دماغه می شود . بخش قلعه بالا بادیوار ه وبرجها ی جنوبشرقی باارتفاعی موجود بیش از 16 متربلندتر از دژ پائین جدا شده است . وبا مسیر پلکان با 14 پاخور با اطاقهای نگهبانی دوطرف به بالا راه می یابد . دربالای سطح دژ بالا مقر اصلی فرمانروایان اسماعیلیه در طی 175 سال بوده است که بایک ورودی که دردوطرف آن دوبرج سنگی هشت گوش حجیم است که یاد آور نقاشی مینیاتور ازنسخه جامع التواریخ مربوط به سده 15 میلادی ازورودی دژ حسن صباح است وبا آن مطابقت میکند. این ورودی به سردر شمالی صحن اصلی متصل میشده است . دراین بخش تزئینات پرکار آجری وتکه هائی از خطوط کوفی آجری درآوار به دست آمد . که آثار آن درزیر ساخت وساز دوره های بالا ( دوره صفوی وقاجار) مدفون است . که طی کاوشهای شش فصل بخشی از ویرانه های آن به دست آمده است
دراین بخش دیوار های فروریخته دوره صفویه وقاجار بربالاترین سطح مشاهده می شود . ( لازم به یاد آوری است پیش از کاوشها سطح قلعه باخاک پوشیده شده وسطحی نامشخص وناهموار داشت که با کاوشها هرساله بخشی از آثار مشخص گردیده است )
دژ بالا رابه می توان به سه بخش مجزا تقسیم بندی کرد , : دیوار وبرج وباروی بلند جنوب شرقی با بلندی بیش از 11متر که دارای پنجره های بلند نورگیراست که دردوره بعد دیواره ای بابلندی به جامانده حدود16 متر درجلوی آن بنا شده است . وپلکان اصلی وصحن وسر در اصلی باچهار صفه : باوسعتی حدود 110 متر مربع ایوان شمالی باپهنای ورودی 388 س.م ب باسردر آجری پرکا رکه بخشی
ازآن درزیر اصطبل دوره های بالاتر قرارگرفته است . صحن چهار گوش میانی , ایوان جنوبی با سردربلند باارتفاع باقیمانده 5 متری ازآن با اجرکاری های پرکار دوره اسماعیلیه باسه دوره ساختاری ( سده 5- 6- 7 هجری – دوره اسماعیلیه ) که احتمالا محل اقامت وهمچنین مسجد فرمانروای دژ ( حسن صباح و جانشینان وی بوده است ) ودوتالار جانبی شرقی وغربی است . که معماری باشکوه آن یاد آور وقابل مقایسه کاخ خلفای بغداد – مسجد جامع اصفهان – برج خرقان – مسجد جامع قزوین است . درمیان صحن سردابه ای که درصخره کنده شده است باطاق ضربی سنگ چین که به علت ناتمام ماندن کاوش آن کاربری آن مشخص نیست
دربخش شرقی – جنوبی- شمالی مجموعهای از گذرگاه – آب انبار - انبار ها . اطاق های نگهبانی –اصطبل وجوددارد که محدوده ای حدود 3000متر مربع است که با دیواره سنگی از بخش شمالشرقی مجزا شده است .
بخش شمالشرقی که سطح آن حدود 4 متر ازسطح بخش اصلی پائین تراست ووسعت آن کمتر است تنها بخشی ازآ ن حدود 200 مترمربع درحال کاوش است که درآن مجموعه ای از اطاقها وانبارهای تودرتو که که درصخره کنده شده اند مشخص شده است . ومجموعه ای بی نظیر ازمعماری صخرهای زیستی با انباره های ذخیره است .
بخش دماغه باریک کشیده شمالشرقی باوسعتی حدود 400 مترمربع است بادیواره های سنگی باریک واطاقکها ی که درصخره کنده شده است دردوسمت آن دیوارها بانیم برجهای فروریخته با جان پناه وتیرکش ها دیده میشود . که با پلکانها به بخش های پائین تر دردامنه شیب صخره راه می یابد دردامنه شیب غربی آن مخزن آب کشیده ای است که همواره درسطح ثابت آب درآن وجوددارد
ودرشیب پائین شمالی آن اطاق نگهبانی بادودیده بانی به نام دوبر خانه قرار دارد که برشمال وشرق دره پوشش نگهبانی180 درجه دارد . که مانند چشم تمساح عمل مینماید ونشانگر دانش فنآ وری سازندگان دژ میباشد
درکاوشهای انجام شده حداقل 5دوره شناسائی شده است که سه دوره آن مربوط به دوران اسماعیلیه درطی 175 سال فرمانروائی است ودوره بالا که برروی آوار دوره اسماعیلیه بناشده است متعلق به دوره صفوی وقاجار می باشد که باداده های نوشته های تاریخی منطبق است .
کاوش باستانشناسی درامامزاده 18 تن گازرخان :دروستای گازرخان – متعلق به دوره صفویه درارتباط بادوره زیست دردژحسن صباح وطرح بازسازی ومرمت وتهیه کاشی
کاوشهای باستانشناسی کاروانسرای پیچه بن : مربوط به دوره قاجار درانتهای دره الموت باراه ارتباطی بامازندران وطراحی واحیا برای به برداری گردشگری وپناهگاه زمستانی ( عملکرد پیشین ) وپایگاه ورزشی
بررسی باستانشناسی دره الموت
بررسی باستانشناسی منطقه ( روبارالموت ) جهت تهیه نقشه باستانشناسی الموت انجام شد وبیش از 100 محوطه باستانی شناسائی با G.P.S ثبت درنقشه شده است . وپرونده ثبتی آنها تهیه گردیده است و تعداد 39 اثر درمنطقه رفهرست آثار ملی ثبت گردیده است . آثار گورستانها – زیستگاه ها – قلعه ها – امامزادهها وراه ها مشخص وشناسائی شده اند.
آثار باستانی – تاریخی رودبار شهرستان : 67 اثر -
آثارباستانی – تاریخی روبار الموت : 100 اثر
آثار ثبت شده رودبار شهرستان درفهرست آثارملی : 24 اثر
آثار ثبت شده رودبار الموت درفهرست آثارملی : 15 اثر
حفاظت ومرمت :
کوشش شده است همگی آثار ولایه های تاریخی باروش کاوش معدن کاوی وایجاد سقف کاذب ونگهدارنده کفهای لایه های بالا حفظ ونگهداری شود . وبقایای معماری تاحد خواناسازی مرمت وحفاظت ومقاوم سازی شده است . وبخشهای آسیب پذیر دربرابر بارشهای آسمانی باداربست وپوشش فلزی حفاظت شده است
وباتوجه به ملاط گچ نیمکوب بکاررفته درساخت بنا ؛ اقدام به ایجاد کارگاه وساخت کوره گچ سنتی نیمکوب درمنطقه گردیده است که ازاین گچ با استحکام عالی ومناسب درمرمت دژ استفاده می شود.
با طراحی و ایجاد داربست ووپلکانها موقت امکان دسترسی برای پژوهش وحفاظت ومرمت فراهم شده است . کاروانسرای نیمه ویرانه پیچه بن مرمت وکاشی باطرح پیشین برای مرمت امامزاده 18تن ساخته شده است .
 

به نقل از  سایت :    پایگاه میراث فرهنگی الموت

 



تاريخ : ۱۳٩٠/٤/۱٤ | ۸:٢٠ ‎ق.ظ | نویسنده : میثم محمدی الموتی | نظرات ()
  • ایکس باکس | قالب بلاگ اسکای